szafarze
Nadzwyczajni Szafarze Komunii Świętej w Kościele katolickim
Kim są nadzwyczajni szafarze Komunii Świętej?
Nadzwyczajny szafarz Komunii Świętej to osoba świecka, upoważniona przez biskupa diecezjalnego do pomocy w udzielaniu Komunii Świętej wiernym, zwłaszcza podczas Mszy świętej oraz w zanoszeniu Eucharystii chorym do domów.
Nazwa „nadzwyczajny” oznacza, że nie jest to zwyczajny szafarz Eucharystii. Zwyczajnymi szafarzami Komunii Świętej są bowiem biskupi, prezbiterzy i diakoni. Świeccy pełnią tę funkcję jedynie w określonych sytuacjach i na podstawie specjalnego upoważnienia Kościoła.
Posługa ta ma służyć dobru duchowemu wiernych, szczególnie tam, gdzie jest wielu komunikujących albo gdzie są osoby chore i starsze niemogące uczestniczyć w Eucharystii w kościele.
W czasie zmniejszającej się liczby kapłanów również i w naszej parafii potrzebna jest posługa nadzwyczajnych szafarzy komunii świętej- zwłaszcza ze rośnie liczba ludzi starszych i chorych. W I piątki miesiąca odwiedzamy ponad 70 osób- które dzięki posłudze szafarzy mogli by przyjmować komunie św. co niedziela.
Początki posługi w Kościele
Korzenie tej posługi sięgają pierwszych wieków chrześcijaństwa. Już w starożytnym Kościele wierni świeccy pomagali zanosić Komunię Świętą chorym i nieobecnym. W czasach prześladowań chrześcijanie często przechowywali Eucharystię w domach, aby móc przyjmować Komunię Świętą oraz zanosić ją więzionym czy umierającym.
W historii Kościoła funkcję pomocy przy liturgii pełnili także akolici i inni posługujący świeccy. Współczesna forma nadzwyczajnych szafarzy została jednak uregulowana dopiero po Soborze Watykańskim II.
W roku 1973 papież św. Paweł VI wydał instrukcję Immensae caritatis, która dopuściła możliwość ustanawiania nadzwyczajnych szafarzy Komunii Świętej w sytuacjach duszpasterskiej potrzeby.
Nadzwyczajni szafarze w Polsce
Konferencja Episkopatu Polski wprowadziła tę posługę w Polsce 2 maja 1990 roku, określając warunki, według których biskupi diecezjalni mogą powoływać nadzwyczajnych szafarzy Komunii Świętej.
Następnie wydano szczegółową instrukcję dotyczącą formacji i wykonywania tej posługi. Dokument ten został zatwierdzony przez Konferencję Episkopatu Polski 22 czerwca 1991 roku.
W kolejnych latach pojawiały się także dodatkowe wskazania i modyfikacje dostosowujące przepisy do aktualnych potrzeb Kościoła.
Jakie wymagania musi spełniać kandydat?
Kościół stawia kandydatom konkretne wymagania. Według wskazań Konferencji Episkopatu Polski kandydat powinien:
- odznaczać się dojrzałością w wierze,
- prowadzić przykładne życie moralne,
- mieć głęboką pobożność eucharystyczną,
- cieszyć się dobrą opinią w parafii,
- prowadzić uporządkowane życie rodzinne i zawodowe,
- posiadać odpowiednie przygotowanie religijne i liturgiczne.
W Polsce przez wiele lat do tej posługi byli dopuszczani głównie mężczyźni. W późniejszych wskazaniach dopuszczono również siostry zakonne oraz kobiety życia konsekrowanego.
Kandydat jest zazwyczaj przedstawiany biskupowi przez księdza proboszcza swojej parafii.
Przygotowanie i formacja
Przed ustanowieniem kandydaci odbywają specjalny kurs formacyjny. Obejmuje on przygotowanie teologiczne, liturgiczne i praktyczne.
Program formacji zawiera między innymi:
- naukę o Eucharystii,
- zasady liturgii Kościoła,
- duchowość eucharystyczną,
- sposób udzielania Komunii Świętej,
- zasady zanoszenia Eucharystii chorym,
- odpowiedzialność moralną i duszpasterską związaną z posługą.
Konferencja Episkopatu Polski podkreśla również potrzebę stałej formacji duchowej i liturgicznej nadzwyczajnych szafarzy. Organizowane są dla nich dni skupienia, rekolekcje i spotkania formacyjne.
Jak wygląda posługa szafarza?
Nadzwyczajny szafarz może:
- pomagać kapłanowi w udzielaniu Komunii Świętej podczas Mszy świętej,
- zanosić Eucharystię osobom chorym i starszym,
- w wyjątkowych sytuacjach wystawić Najświętszy Sakrament do adoracji (bez udzielania błogosławieństwa).
Nie może natomiast:
- sprawować Mszy świętej,
- głosić homilii podczas Eucharystii,
- wykonywać czynności zarezerwowanych dla kapłana lub diakona.
Posługa nadzwyczajnego szafarza ma charakter służby wobec wspólnoty Kościoła. Nie jest wyróżnieniem ani funkcją honorową, lecz odpowiedzialnym zadaniem podejmowanym dla dobra wiernych.
Znaczenie tej posługi
W wielu parafiach nadzwyczajni szafarze pomagają osobom starszym i chorym regularnie przyjmować Komunię Świętą. Dzięki ich posłudze Eucharystia dociera do tych, którzy z powodu wieku lub choroby nie mogą uczestniczyć w niedzielnej Mszy świętej.
Kościół przypomina jednak, że jest to posługa pomocnicza i nadzwyczajna. Jej celem nie jest zastępowanie kapłanów, ale pomoc tam, gdzie wymaga tego dobro duchowe wiernych.
Posługa ta jest także znakiem odpowiedzialności świeckich za życie Kościoła oraz owocem nauczania Soboru Watykańskiego II o aktywnym udziale wiernych w życiu wspólnoty.
Najważniejsze dokumenty Kościoła w Polsce dotyczące tej posługi to:
- „Instrukcja w sprawie formacji i sposobu wykonywania posługi nadzwyczajnych szafarzy Komunii Świętej” (KEP, 1991),
- „Wskazania Konferencji Episkopatu Polski odnośnie do nadzwyczajnego szafarza Komunii Świętej” (2006).